Implementatie van het richtlijnvereiste dat onder meer machtigingen die kennelijk in strijd zijn met de materiële wettelijke vereisten geen strafuitsluitende werking mogen hebben

De ondergetekende stelt het volgende amendement voor:

I

Artikel I, onderdeel E, wordt als volgt gewijzigd:

1. Na de aanhef wordt een onderdeel ingevoegd, luidende:

01. Voor de tekst wordt de aanduiding “1.” geplaatst.

2. In onderdeel 1 wordt na “de aanhef” ingevoegd “van het eerste lid (nieuw)”.

3. In onderdeel 2 wordt in de aanhef na “wordt” ingevoegd “in het eerste lid (nieuw)”.

4. In onderdeel 3 wordt “onderdeel 2º (nieuw)” vervangen door “het eerste lid (nieuw), onderdeel 2º (nieuw),”.

5. In onderdeel 4 wordt “Onderdeel 3º (nieuw)” vervangen door “Het eerste lid (nieuw), onderdeel 3º (nieuw),”.

6. Er wordt een onderdeel toegevoegd, luidende:

5. Er wordt een lid toegevoegd, luidende:

2. Een gedraging als bedoeld in het eerste lid, die in overeenstemming is met een van overheidswege verleende vergunning, vrijstelling of ontheffing, is desalniettemin in ieder geval wederrechtelijk indien:

1⁰. de gedraging onmiskenbaar en in ernstige mate in strijd is met wettelijke voorschriften die strekken tot natuurbescherming, het beschermen van de gezondheid of het beschermen van het milieu; of

2⁰. die vergunning, vrijstelling of ontheffing is verleend of voortduurt als gevolg van fraude, corruptie, afpersing of dwang gepleegd door de schuldige.

II

Artikel I, onderdeel F, wordt als volgt gewijzigd:

1. Na de aanhef wordt een onderdeel ingevoegd, luidende:

01. Voor de tekst wordt de aanduiding “1.” geplaatst.

2. In onderdeel 1 wordt na “de aanhef” ingevoegd “van het eerste lid (nieuw)”.

3. In onderdeel 2 wordt “onderdeel 1º” vervangen door “het eerste lid (nieuw), onderdeel 1º,”.

4. In onderdeel 3 wordt “Onderdeel 2º” vervangen door “Het eerste lid (nieuw), onderdeel 2º,”.

5. Er wordt een onderdeel toegevoegd, luidende:

4. Er wordt een lid toegevoegd, luidende:

2. Artikel 173a, tweede lid, is van overeenkomstige toepassing.

III

In artikel I, onderdeel G, wordt artikel 173c als volgt gewijzigd:

1. Voor de tekst wordt de aanduiding “1.” geplaatst.

2. Er wordt een lid toegevoegd, luidende:

2. Artikel 173a, tweede lid, is van overeenkomstige toepassing.

IV

In artikel I, onderdeel G, wordt artikel 173d als volgt gewijzigd:

1. Voor de tekst wordt de aanduiding “1.” geplaatst.

2. Er wordt een lid toegevoegd, luidende:

2. Artikel 173a, tweede lid, is van overeenkomstige toepassing.

Toelichting

Dit amendement implementeert het vereiste uit de herziene Europese richtlijn milieucriminaliteit dat machtigingen die kennelijk in strijd zijn met de materiële wettelijke vereisten of op frauduleuze wijze of door middel van corruptie, afpersing of dwang zijn verkregen, geen strafuitsluitende werking mogen hebben.

Met dat vereiste en dit amendement wordt de zogenoemde 'administratieve afhankelijkheid' van het milieustrafrecht doorbroken. Het voorkomt dat een verouderde of onjuist verleende vergunning, vrijstelling of ontheffing (hierna kortheidshalve: vergunning) kan fungeren als een onbeperkte ‘vervuilvergunning’ met langdurige en ernstige gevolgen voor de gezondheid van omwonenden en werknemers. De strafrechter krijgt hiermee de uitdrukkelijke bevoegdheid om te toetsen of een lozing of emissie tot een strafbaar gevolg leidt, ongeacht de administratieve status van de vergunning.

Daarnaast geeft dit amendement ondernemers en het bedrijfsleven rechtszekerheid: de herziene Europese richtlijn milieucriminaliteit en het oorspronkelijke wetsvoorstel laten te onduidelijk welke situaties wel of niet in aanmerking komen voor het doorbreken van de administratieve afhankelijkheid. Door meer tekst en uitleg te geven bij de situaties waarin het doorbreken van de administratieve afhankelijkheid voor bedrijven voorzienbaar is, wordt de rechtszekerheid gewaarborgd. Voor bedrijven en ondernemers wordt het met dit amendement juist duidelijk onder welke omstandigheden een beroep op de vergunning in ieder geval niet zal slagen.

Daartoe wordt een lid toegevoegd aan de artikelen 173a tot en met 173d, waarin tot uitdrukking wordt gebracht dat een gedraging die in overeenstemming is met een van overheidswege verleende vergunning, vrijstelling of ontheffing, desalniettemin in ieder geval wederrechtelijk is indien de gedraging onmiskenbaar en in ernstige mate in strijd is met, kort gezegd, milieuwetgeving, en in bepaalde situaties waarin de vergunning, vrijstelling of ontheffing is verleend of voortduurt als gevolg van fraude (met inbegrip van het achterhouden van informatie), corruptie (waarbij met name wordt gedacht aan de misdrijven omschreven in de artikelen 177 en 178 Sr), afpersing of dwang gepleegd door de schuldige.

Het artikellid wordt aan deze bepalingen toegevoegd, omdat wederrechtelijkheid hier als bestanddeel deel uitmaakt van de delictsomschrijving. Dat neemt niet weg dat deze wettelijke explicitering ook betekenis kan hebben voor andere delicten, aangezien wederrechtelijkheid een voorwaarde is voor strafrechtelijke aansprakelijkheid.

Het voorgestelde nieuwe lid regelt niet uitputtend in welke gevallen een gedraging wel of niet wederrechtelijk is. Het is niet ondenkbaar dat ook in andere gevallen sprake is van wederrechtelijkheid, bijvoorbeeld omdat andere wettelijke normen worden overtreden of omdat zorgplichten of zorgvuldigheidsnormen zijn geschonden (vgl. HR 8 september 2020, ECLI:NL:HR:2020:1368).

Sneller